سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
482
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
ترجمه : « آستان سيد محمد هنرور زمانى محل بحث و مباحثهء مسائل نجوم بود ، اما افسوس ، براثر تغيير و دگرگونى زمان ، تبديل به ويرانه شده است ، آرى ! كوزهگر ، كوزه مىسازد » . محمد ، سيد ، سلطان العلماء 1199 ه ق / 1794 م 1284 ه ق / 1877 م غفران مآب آية اللّه سيد دلدار على نقوى جايسى يكى از بزرگترين فقها و مجتهدان لكنهو و شبه قارهء هند بود . در قرن سيزدهم تمام شيعيان او را مقتداى اعظم مىدانستند . وى اسلام را در محيط سرمايهدارى لكنهو با سعى و كوشش خود رونق بخشيد و فرزندش سيد محمد آن را به اوج كمال رسانيد كه نتايج آن در حال حاضر ظاهر شده است . مولانا سيد محمد در لكنهو در 17 صفر 1199 ه ق متولد شد و در محيطى بسيار مقدس و منزه نشو و نما يافت ، پدر بزرگوارش شخصا به تعليم او پرداخت و در تفسير ، حديث ، اصول ، فقه ، كلام ، منطق ، فلسفه ، رياضى ، هيئت و تمام علوم متداول به درجهء نهايى و كمال اجتهاد رسيد ، در نوزدهسالگى در سال 1218 ه ق مولانا دلدار على اجازهء كاملى به او عطا كرد كه اين اجازه به چاپ رسيده است . در ايام نوجوانى ، مطابق رسم لكنهو در رشتههاى مختلف ورزشى همچون شمشيرزنى ، پرتاب نيزه ، اسبسوارى و فنون رزمى نيز مهارت يافت . استعداد او در دوران كودكى و شايستگى او در ايام نوجوانى سبب شده بود كه مردم به عنوان « انعام غيبى » از او ياد كنند و خودش نيز مىگفت : « انّ صاحب زمانى و الحجة المنتظر ربانى قد تكفل لحضانتى و ربّانى » ، براى اثبات اين موضوع ، احترام و بزرگداشتى كه سلاطين وقت براى او قايل بودند كافى است . در نوجوانى فقه و اصول و علوم ديگر را تدريس مىكرد و در امور مكاتبات و ساير كارها مددكار پدرش بود و نيز به تعليم و تربيت برادران خويش مىپرداخت ، درحالىكه در تصنيف و تأليف و مطالعات خود قصور نمىورزيد مردم را با برترى اسلام نسبت به ساير اديان و اهميت شريعت اسلامى آشنا مىكرد تا آنجا كه امجد على ( شاه ) او را لقب سلطان العلماء و منصب مختار كل بخشيد . وى در ممالك محروسه نظام شرعى را رايج كرد و حكم او براى همه قابل اجرا بود تا آنجا كه سلطان العلماء ، قضات و مفتى انتخاب مىكرد و علماى شيعه و سنى را در دادگسترى به كار گرفت و براى هندوان نيز رهبران مذهبى ( پانديتها ) تعيين كرد . وى ادارات زكات و خمس را تأسيس كرد و محيط اخوت و برادرى را به وجود آورد و بعد از